24 januari 2015 20:00

Sergei Prokofiev - Luitenant Kijé suite, op. 60

Richard Strauss - Vier letzte Lieder

Sergei Prokofiev - Romeo and Juliet, suite nr. 2 op. 64ter

Marc Sierens - Dirigent
Britt Truyts - Sopraan

Luitenant Kijé suite, op. 60 - Sergei Prokofiev

Een heel groot deel van de door Prokofiev gecomponeerde orkestrale muziek bestaat uit partituren van suites uit opera’s, film- en balletmuziek. Werken die zijn flair voor het theater, het beeldende, illustreren. Dat begint met zijn eerste voor Diaghilev geschreven balletmuziek voor Chout en eindigt met een suite uit de opera De liefde der drie sinaasappelen. Prokofievs eerste bestelling voor filmmuziek kreeg hij van directeur Feinzimmer voorjaar 1933. Het verhaal vertelt over de lotgevallen van een Russische officier die nooit bestond, luitenant Kijé. Het geven sprak Prokofiev sterk aan. Met zijn sardonische gevoel voor humor en een zeker cynisme werkte hij in Parijs aan een filmmuziek die later tot zijn bekendste werken ging behoren. De symfonische suite begint met de ‘geboorte’ van Kijé, gevolgd door een romance en twee dansen: de trouwpartij en de beroemde troika (sleerit). Het relaas eindigt met een spottend-treurige begrafenis van de virtuele strijder. Het verhaal situeert zich in de Tsarentijd maar is een nauwelijks verholen kritiek op het Stalinistisch absolutisme. De film werd dan ook snel verboden.

 

Vier letzte Lieder - Richard Strauss

Toen Strauss het gedicht Im Abendrot van Joseph von Eichendorff in mei 1948 ontdekte, kreeg hij onmiddellijk het gevoel dat het een bijzondere betekenis voor hem had, en zette het op muziek. Bovendien had hij net een exemplaar gekregen van de complete gedichten van Hermann Hesse, die hem inspireerden tot de muziek voor Frühling, September en Beim Schlafengehen.

 

Er is geen aanwijzing dat Strauss deze liederen als een afgerond geheel beschouwde. De uiteindelijke cyclusvorm is echter goed te verdedigen, want het viertal heeft een melancholie gemeen en een sfeer van absolute sereniteit in het zicht van de dood. De titel Vier letzte Lieder kwam van Strauss' vriend Ernst Roth, hoofdredacteur van de muziekuitgeverij Boosey and Hawkes. Hij bracht ze tezamen en zette ze in de volgorde waarin ze nu meestal worden uitgevoerd: Frühling, September, Beim Schlafengehen, Im Abendrot.

 

In het laatste lied, ‘Im Abendrot’, wordt een ouder echtpaar uitgebeeld dat naar de ondergaande zon kijkt en dat wanneer het de ogen sluit ook hun leven eindigt op de geluiden van kwinkelerende fluiten die leeuweriken uitbeelden en de bevrijding van hun zielen. Voor velen is dit een ontroerend slot van een der meest intrigerende carrières uit de muziekgeschiedenis.

 

Romeo and Juliet, suite nr. 2 op. 64ter - Sergei Prokofiev

De balletmuziek voor Romeo en Julia behoort tot Prokofievs beste prestaties. Het emotionele bereik en de schaal van het werk zijn uniek in de balletwereld. En geen andere componist heeft het toneelstuk van Shakespeare zo volmaakt op muziek gezet en voor de dans geschikt gemaakt.

Weliswaar had de componist tijdens zijn leven in het Westen al de nodige ervaring opgedaan met het schrijven van balletmuziek voor Diaghilev, een avondvullend stuk voor het Sovjetpubliek was van een andere orde. Ook moest hij zich in 1934 houden aan traditionele, dus bij voorkeur klassieke regels en onderwerpen.

De componist had lang moeite met het tragische einde van het werk omdat, zoals hij zei: “Levende mensen kunnen dansen, doden niet”. Daarom herschreef Prokofiev het slot net zoals Rossini deed met Otello. Nu verschijnt Romeo net op tijd om de ramp te voorkomen, zodat het ballet toch nog op gelukkige wijze afloopt. Maar de choreografen die hem gedurende het componeren steeds van advies dienden, lieten hem inzien dat hij dat niet mocht doen en dat hij ook naar de letter het stuk moest volgen. Daarom krijgt Julia alleen wat langer de tijd om te sterven dan bij Shakespeare.

Prokofievs partituur levert een meesterlijke karakterschets van de vele persoonlijkheden uit het verhaal, alle met een duidelijk muzikaal profiel. In de muziek voor de Montagues en de Capulets zit geweld en grilligheid, de romantiek van Romeo en Julia heeft een eigenzinnig muzikaal karakter en ook alle andere personages, van Romeo’s vriend Mercutio en Julia’s kindermeisje tot de waardige monnik Laurence, zijn duidelijk en raak muzikaal getekend.

Dat alles maakt Romeo en Julia tot zoveel meer dan de som der delen.

Een ballet met zovele korte samenstellende delen leent zich ideaal om er orkestsuites uit samen te stellen. Het eerste tweetal op. 64a en b ontstond in 1936 en bestaat gevallen uit 7 delen; de derde suite op. 101 biedt nog eens zes deeltjes. Daarnaast staat het natuurlijk iedere dirigent vrij om een eigen suite samen te stellen. Akademos voert de 2de Thybalt” uit de 1ste suite.

Locatie

Conservatorium Gent

Kaart: 
Adres: 
Concertzaal Miry Koninklijk Conservatorium Gent Hoogpoort 64 9000 Gent Tel: 09/225.15.15 of 09/269.20.00